Thursday, 21/01/2021 - 08:26|
Chào mừng bạn đến với cổng thông tin điện tử của Trường Tiểu học Kim Đồng

Một số Biện pháp giúp học sinh tiểu học cảm thụ văn học - Cô giáo Nguyên Thị Hồng Mến trường Tiểu học Phú Xuân TP. Thái Bình

Cảm thụ văn học là một phân môn trong chương trình Tiếng việt ở Tiểu học. Đó là một môn học khó đòi hỏi học sinh phải có kĩ năng đọc hiểu và cảm nhận được cái hay cái đẹp, cái ý nghĩa sâu sắc trong một đoạn văn, đoạn thơ hay một tác phẩm. Tuy vậy ở chương trình Tiếng việt ở tiểu học không  phân phối một tiết học riêng biệt, HS chỉ được làm quen qua những giờ tập đọc, giờ học tập làm văn hay luyện từ và câu.  Vậy làm thế nào để giúp những HS năng khiếu làm được bài văn cảm thụ tốt? xuất phát từ suy nghĩ đó tôi mạnh dạn trao đổi một giờ dạy giúp HS tìm hiểu về cảm thụ văn học. Rất mong nhận được sự đóng góp của các đồng nghiệp để bài viết của tôi được đầy đủ hơn.

THẾ NÀO LÀ CẢM THỤ VĂN HỌC?

 I.Giới thiệu bài:

-Cảm thụ văn học giống như một ngọn núi cao. Hành trình leo lên ngọn núi  này có rất nhiều những gian nan… Chúng mình cùng nhau đi chinh phục ngọn núi đó nhé!

II. Giảng bài.

1.Thế nào là cảm thụ văn học?

a.Khái niệm: Cảm thụ gồm có hai từ: Cảm thụ và văn học

          + Cảm thụ hiểu đơn giản là cảm nhận.

          + Cảm thụ văn học là cảm nhận được điều gì? Là cảm nhận được cái hay, cái đẹp, cái ý nghĩa sâu sắc.

=> Cảm thụ văn học là sự cảm nhận những điều sâu sắc và đẹp đẽ cảu văn học được biểu hiện trong tác phẩm( bài văn, bài thơ) hay một bộ phận của tác phẩm ( đoạn văn, đoạn thơ và những từ ngữ trong câu văn, câu thơ…)

          VD: Nhà văn Anh Đức có viết: “ Khi đọc tôi không chỉ thấy dòng chữ mà còn thấy được cảnh tượng ở sau những dòng chữ ấy, trí tưởng tượng  nhiều khi dẫn tôi đi rất xa, vẽ thêm ra lắm điều thú vị!”

          VD2: Nhà văn Hoàng Phủ Ngọc Tường, sau khi đọc Dế mèn phiêu lưu kí có viết: “Dế mèn phiêu lưu kí giúp tôi phát hiện ra tình bạn như một sức mạnh kì diệu của tâm hồn”

=>Như vậy thơ văn dẫn ta vào một thế giới đẹp đẽ với những khám phá mới lạ

đầy thú vị với những bài học đầy tính nhân văn.

b. Các bước làm một bài văn cảm thụ văn học.

Tôi hướng dẫn HS làm theo 3 bước như sau:

*Bước 1: Đọc : Đây là thao tác đầu tiên cần thực hiện khi tiếp xúc với một văn bản.

          Đọc không đơn thuần là mắt lướt trên con chữ, miệng đọc thành lời mà chúng ta vừa đọc vừa tìm hiểu những thông tin của tác phẩm. Đó là phải trả lời được câu hỏi:          

          +Tác giả là ai?

          +Tác phẩm là văn hya thơ?

          +Nếu là thơ thì thể thơ gì?

          +Nhân vật chính trong tác phẩm là ai?

*Bước 2: Hiểu ( Nội dung chính)

- Nếu là văn xuôi phải hiểu được: 

+Tác phẩm viết về sự việc gì?

+Tác phẩm miêu tả về đối tượng nào?

-Nếu là thơ: 

          +Bài thơ nói về điều gì?

*VD1: Đoạn trích trong cánh diều tuổi thơ – Tạ Duy Anh

“Chiều chiều, trên bãi thả, đám trẻ mục đồng chúng tôi hò hét nhau thả diều thi. Cánh diều mềm mại như cánh bướm. Chúng tôi vui sướng đến phát dại nhìn lên trời. Tiếng sáo diều vi vu trầm bổng. Sáo đơn, sáo kép, sáo bè… như gọi thấp xuống những vì sao sớm.”

-Tôi hướng dẫn HS tìm hiểu nội dung từng câu văn qua những câu hỏi  như sau:

-Câu 1:  Đối tượng miêu tả là ai?  ( là đám trẻ mục đồng)

          + Tác giả miêu tả đám trẻ qua những từ ngữ nào? ( hò hét…thi)

          + Nội dung câu 1 là gì? ( Kể về hoạt động thả diều và niền vui của lũ trẻ)

-Câu 2:  Đối tượng miêu tả là ai?  ( là cánh diều)

          + Tác giả miêu tả cánh diều qua những từ ngữ nào? Mềm mại -> so sánh như cánh bướm)

          + Nội dung câu 2 là gì? ( Miêu tả cánh diều)

-Câu 3:  Đối tượng miêu tả là ai?  ( tôi)

          + Tác giả miêu tả qua những từ ngữ nào? ( tác giử miêu tả qua cảm xúc của bọ trẻ: vui sướng … phát dại)

          + Nội dung câu 3 là gì? ( miêu tả tâm trạng, cảm xúc của bọn trẻ…)

-Câu 4:  Đối tượng miêu tả là ai?  ( Tiếng sáo diều)

          + Tác giả miêu tả tiếng sáo diều qua những từ ngữ nào? ( miêu tả âm thanh của tiếng sáo diều qua hai từ: vi vu, trầm bổng)

          + Nội dung câu 4 là gì? ( Miêu tả âm thanh của sáo diều)

-Câu 5:  Đối tượng miêu tả là ai?  ( là các loại sáo)

          + Tác giả miêu tả các loại sáo qua những từ ngữ nào? ( qua hình ảnh so sánh như gọi thấp xuống những vì sao)

          + Nội dung câu 5 là gì? ( Nêu nên suy nghĩ, cảm nhận của tác giả)

  • Qua nội dung phân tích cho thấy nội dung của đoạn văn là gì?

+ Kể về trò chơi thả diều

+Bộc lộ niềm vui của trẻ mục đồng thông qua trò chơi ấy

*VD2: Bài : Bóng mây – Thanh Hào

Hôm nay trời nắng như nung

Mẹ em đi cấy phơi lung cả ngày

Ước gì em hóa thành mây

Em che cho mẹ suốt ngày bóng râm

Ta hiểu được nội dung gì thông qua bài thơ ngắn trên?

  • Với bài này tôi hướng dẫn học sinh như sau:

- Quan sát hai câu đầu cho ta thấy điều gì?

          + Tác giả so sánh: Nắng như nung => Trời nắng gay gắt nhưng mẹ vẫn phải phơi lung cấy cày.

- Hai câu sau cho ta thấy điều gì?

          +Điều ước của em nhỏ => Trở thành đám mây để có bóng râm che mát cho mẹ tránh được những cái nắng hè oi ả.

-Nội dung chính của bài là gì?

          +Tình cảm của bạn nhỏ dành cho mẹ.

*Bước  3: Cảm

-Cảm là gì?

- Suy nghĩ

- Tình cảm

-Cảm nhận

-Đánh giá

-Khi kết nối các từ ngữ  ta khái quát về cảm như sau: Là bộc lộ suy nghĩ, tình cảm, cảm nhận, đánh giá về nội dung ý nghĩa trong thơ văn.

=> Vậy hiểu và cảm có sự kết nối với nhau như thế nào chúng ta về với VD2:

-Hai câu đầu:

          +Nắng như nung -> Tình cảm thời tiết vô cùng khắc nghiệt

          +Người mẹ phải phơi lưng cấy cày -> Sự vất vả, nhọc nhằn và sự chịu thương, chịu khó của mẹ

-Hai câu sau:

          + Điều ước trở thành mây để có bóng râm che mát cho mẹ -> Điều ước vô cùng thơ ngây trong sáng nhưng chứa đựng mọi điều thật lớn lao: Bạn nhỏ mong muốn được  san sẻ và làm vơi bớt đi nỗi vất vả của mẹ

  • Qua VD2 ta biết được nội dung : Tình cảm của bạn nhỏ dành cho mẹ: Đó là sự yêu thương, sự quan tâm và tấm lòng hiếu thảo của bạn nhỏ dành cho mẹ.

Từ VD trên ta cần phải hiểu và cảm. Vậy chúng ta nên phân biệt hiểu và cảm khác nhau như thế nào?

*Phân biệt hiểu và cảm:

          VD: Bài Việt Nam thân yêu- Nhà thơ Nguyễn Đình Thi

 

Việt Nam đất nước ta ơi!

Mênh mông biển lúa đâu trời đẹp hơn

Cánh cò bay lả dập dờn

Mây mờ che đỉnh Trường Sơn sớm chiều.

Với yêu cầu trên hai bạn đã có bài làm như sau:

Đoạn 1: Đất nước VN có bao nhiêu cảnh đẹp. Nhà thơ đã miêu tả biển lúa mênh mông bát ngát, trải tít chân trời. Nơi ấy chiều chiều có cánh diều vẫn rập rờn bay lả. VN quê hương còn có đỉnh Trường Sơn hùng vĩ sớm chiều mây che phủ. Đó là cảnh đẹp của đất nước thân yêu.

  • Phân tích từng câu văn ở đoạn1:

+ Câu 2: . Nhà thơ đã miêu tả biển lúa mênh mông bát ngát, trải tít chân trời -> cách hiểu câu 2

          + Câu 3: Nơi ấy chiều chiều có cánh diều vẫn rập rờn bay lả. -> Cách hiểu câu 3

          + Câu 4: VN quê hương còn có đỉnh Trường Sơn hùng vĩ sớm chiều mây che phủ. -> Nội dung của câu 4

          + Câu 1+5: Là câu dẫn và câu kết chưa bộc lộ được cảm xúc của người viết, người đọc

  • Tóm lại ở đoạn1 mới dừng ở việc đoạnvăn nói gì, chưa có cảm -> chưa là đoạn văn cảm thụ.

Đoạn 1: Câu thơ mở đầu “ Việt Nam … ta ơi!” như một tiếng gọi thân thương tha thiết. Sau tiếng gọi ấy, nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã  mở ra được một khung cảnh rất đỗi thân quen.Đó là biển lúa bát ngát, mênh mông với cánh cò dập dờn chao liệng. Đó là cảnh Trường Sơn sớm chiều mây phủ. Những nét vẽ thật bình dị mà gần gũi ấy đã dệt nên một bức tranh tươi đẹp, thanh bình rất đặc trưng của làng quê VN. Qua những câu thơ ấy, người đọc còn cảm nhận được niềm yêu mến và tự hào tha thiết của nhà thơ dành cho quê hương đất nước.

  • Trong đoạn văn này câu văn nào bộc lộ cách hiểu của người viết?

+ Câu 1: Đó là biển lúa bát ngát, mênh mông với cánh cò dập dờn chao liệng

     + Câu 2: Đó là cảnh Trường Sơn sớm chiều mây phủ

-Không chỉ dừng lại ở đó mà người đọc còn cảm nhận được:

     + Câu thơ mở đầu “ Việt Nam … ta ơi!” như một tiếng gọi thân thương tha thiết

          + Sau tiếng gọi ấy, nhà thơ Nguyễn Đình Thi đã  mở ra được một khung cảnh rất đỗi thân quen

          + Những nét vẽ thật bình dị mà gần gũi ấy đã dệt nên một bức tranh tươi đẹp, thanh bình rất đặc trưng của làng quê VN

-Suy nghĩ về tình cảm của nhà thơ bạn nhỏ đã viết như thế nào?

          + Qua những câu thơ ấy, người đọc còn cảm nhận được niềm yêu mến và tự hào tha thiết của nhà thơ dành cho quê hương đất nước.

3. Luyên tập thực hành

Bài tập: Bài thơ ngưỡng cửa của nhà thơ Vũ Quần Phương có viết:

Nơi này ai cũng quen                                         Nơi bố mẹ ngày đêm

Ngay từ thời tấm bé                                           Lúc nào qua cũng vội

Khi tay bà tay mẹ                                               Nơi bạn bè chạy tới

Còn dắt vòng đi men                                          Thường lúc nào cũng vui

 

 Nơi này đã đưa tôi

Buổi đầu tiên đến lớp

Nay con đường xa tắp

Vẫn đang chờ tôi đi

Câu hỏi: Ngưỡng cửa của ngôi nhà trong mỗi khổ thơ trên gợi cho em nghĩ đến những điều gì đẹp đẽ và sâu sắc?

  • Tôi hướng dẫn HS làm bài theo 3 bước:

-Bước 1: Đọc: -> Tác giả : Vũ Quần Phương

                        -> Đối tượng : Ngưỡng cửa

         -> Thể thơ : 5 chữ

     -Bước 2: Hiểu và cảm:

*Khổ 1: Cụm từ quan trọng : Gạch chân

- Hiểu: Ngưỡng cửa thân quen với tôi từ thời thơ ấu, thời chập chững bước đi trong tay bà tay mẹ.

-Cảm nhận được điều gì? Ngưỡng cửa là nơi lưu giữ bao yêu thương, bao che chở, dìu dắt của bà, của mẹ.

*Khổ 2:

-Hiểu nội dung: Ngưỡng cửa là nơi bố mẹ ngày đêm vội vã đi qua cũng là nơi ta gặp gỡ bao bạn bè.

-Cảm: Ngưỡng cửa chững kiến và thấu hiểu nỗi vất vả nhọc nhằn của cha mẹ nuôi ta khôn lớn trưởng thành. Đồng thời cũng là nơi lưu giữ tình bạn tuổi thơ hồn nhiên…

*Khổ 3:

-Hiểu : Ngưỡng cửa còn là nơi đưa em đến  “buổi đầu tiên đến lớp” và đến với “con đường xa tít”

-Cảm: Ngưỡng cửa đã nâng bước em đến trường đến với thế giới cảu tri thức nơi gặp gỡ thầy cô, bè bạn, nơi học biết bao   diều hay, điều lạ. Hình ảnh con đường xa tắp mở ra một con đường nơi chắp cánh cho em đến với con đường tương lai tươi sáng

- Khái quát  về mỗi đoạn thơ ddeuf có cảm nhận riêng nhưng khi đọc lại ta thấy:

+ Hai khổ thơ đầu: Ngưỡng cửa gắn với hình ảnh người thân và bạn bè bên trong ngôi nhà

+ Khổ cuối: Khi tác giả đã khôn lướn trường thành-> ngưỡng cửa lại nâng bước tác giả đến với chân trời mới.

  • KL: Ngưỡng cửa giống như một cây cầu nối giữa thế giới bên trong ngôi nhà đầy yêu thương, ấm áp với thế giới bên ngoài rộng lớn, hấp dẫn. Ngưỡng cửa thật gần gũi và thân quen với mọi gia đình
  • Qua bài thơ tác giả  Vũ Quần Phương đã cho ta thấy hành trình gẵn bó của ngưỡng cửa với cuộc đời của mỗi con người. Đó là từ khi ta đi những bước đi chập chững đầu tiên đến khi chúng ta bước trên con đường xa tắp và ngưỡng cửa luôn là bến đỗ bình yên đón đợi ta trở về.

=>Tóm lại với cách dẫn dắt gợi mở như trên tôi đã giúp HS hiểu và làm quen với thể loại văn cảm thụ. Từ đó dần dần hình thành cho HS kĩ năng làm bài văn cảm thụ.  Sau đây là một số bài làm của HS. Rất mong nhân được sự đóng góp của các đồng nghiệp để bài viết và những tiết dạy của tôi đạt hiệu quả cao hơn. Tôi xin trân thành cảm ơn!

 

Tin đọc nhiều
Liên kết website
Thống kê truy cập
Hôm nay : 2
Hôm qua : 9
Tháng 01 : 178
Năm 2021 : 178
Bài tin liên quan